Landschapsbiografie als onderzoeksmethode in het toerisme om het ‘landschap te lezen’

Een landschapsbiografie lijkt veel op een biografie die doorgaans over personen wordt geschreven en is een uitvoerige beschrijving van de geschiedenis van een bepaald landschap en de ideeën, betekenissen en voorstellingen die zijn toegepast op, en de herinneringen die samengaan met, een landschap in verschillende tijdsperiodes. Landschapsbiografie omvat een rijk en gevarieerd ‘body of knowledge’ over verschillende aspecten van het landschap die gedurende vele jaren (we spreken hier over eeuwen) zowel door aardkundige processen als door mensenhanden gevormd zijn.

De ontstaansgeschiedenis van landschapbiografie

De term landschapsbiografie vond zijn oorsprong in het geografische werk van Paul Vidal de la Blache (1845-1915), waarin vooral de termen ‘pays’ (land) en ‘genre de vie’ (een manier van leven) een belangrijke rol speelden. De New Cultural Geography beweging voegde daaraan toe dat de perceptie, symbolische en ideologische waarde van het landschap belangrijke thema’s zijn. Archeoloog Jan Kolen ontwikkelde de theorie verder en ziet landschapsbiografie als ‘een progressief samenspel van krachten tussen het rijkelijk gevarieerde materiele landschap en de wereld aan ideeën, betekenissen, representaties en herinneringen’ die hiermee verbonden zijn.

Wat houdt het in de praktijk in?

In het schrijven van een landschapsbiografie worden doorgaans verschillende disciplines opgenomen en thema’s uitgewerkt. Zo is het bijvoorbeeld interessant om te weten te komen wat de geschiedenis van een bepaald landschap is met betrekking tot de paleontologie, toponymie, ecologie, antropologie, of willen we bijvoorbeeld de verhalen horen van amateur archeologen, lokale historici of natuurliefhebbers. Op deze manier kan het schrijven van een landschapsbiografie min of meer gezien worden als een participatief (actie) onderzoeksmethode, waarin velerlei professionals, experts, maar ook lokale bewoners en andere stakeholders, samenwerken om een specifiek landschap stukje bij beetje in kaart te brengen. Echter verschillen de tijdsperiodes waarover wordt geschreven per project. Zo kan het bijvoorbeeld voor een bepaald project interessant zijn om te onderzoeken hoe het landschap eruit moeten hebben gezien in het neolithicum, de bronstijd, ijzertijd en/of de middeleeuwen, of juist tijdens de renaissance of de verlichting.

Wat kan het doel van een landschapsbiografie zijn voor toerisme doeleinden?

Het schrijven van een landschapsbiografie kan verschillende doelen met zich meebrengen, afhankelijk van de reden of het project waar de biografie voor wordt geschreven. Als we kijken naar de doelen die een landschapsbiografie voor het toerisme met zich mee zou kunnen brengen, dan zou dat kunnen zijn om een biografie te schrijven om te weten te komen hoe we sommige delen van het landschap in een bepaalde oude staat terug weten te brengen, zodat dit interessant gemaakt kan worden voor potentiele toeristen. Bovendien kan een vindplaats van bijvoorbeeld archeologische hoogstandjes omgetoverd worden tot een toeristentrekker, of kunnen de verhalen over vroeger die ontdekt zijn ingezet worden voor promotie.